EEN ANDER PARADIGMA

In de westerse filosofie wordt veel aandacht besteed aan ideeën van vrije wil en determinisme, schuld en verantwoordelijkheid. rechten en plichten, en deze debatten hebben vaak plaatsgevonden tegen de achtergrond van religies die gedomineerd worden door het idee van een almachtige god die wetten heeft gemaakt en overtreders heeft gestraft. In het Oosten, hoewel er ook een sterk gevoel van goddelijke aanwezigheid was, werd het niet geassocieerd met plichten en oordelen op deze manier. De gevolgen van het handelen werden meer gezien als behorend tot het domein van een soort natuurwet die karma werd genoemd. Zo hebben we in het Westen tegenwoordig de notie van ethiek als grens waarbinnen handelingen plaatsvinden, terwijl in de oosterse benadering de consequentie inherent is aan de handeling zelf. Dit heeft vele duidelijke en subtiele gevolgen. Zo is er tegenwoordig in het Westen bijvoorbeeld discussie over het ethische kader waarbinnen de praktijk van de mindfulness moet worden uitgevoerd, terwijl de oosterse praktijk van mindfulness geen grens nodig heeft, omdat mindfulness zoals oorspronkelijk begrepen, de basis van de ethiek zelf was. Het is vaak moeilijk om deze verschillen te onderscheiden omdat ze zo diep in ons denkpatroon verankerd zijn. Toch hebben ze een krachtige invloed op gevoelens, geloof, acties en de samenleving.

In deze serie zal ik enkele van de belangrijkste aspecten van het oosterse idee van karma onderzoeken en zowel schijnbare implicaties als paradoxen naar voren brengen. Karma is niet zozeer een idee als wel een kader waarbinnen een scala aan debatten heeft plaatsgevonden en verschillende opvattingen zijn ontwikkeld. Het Oosten heeft zich niet zozeer beziggehouden met de filosofische dilemma's die de westerse denkers geobsedeerd hebben, maar het heeft wel veel eigen raadsels gehad.

KARMA, INTENTIE & GEHECHTHEID

Karma verwijst naar de inherente consequentie van opzettelijk handelen. Het is het principe dat er een spiritueel effect is van elke wilshandeling. Het heeft fysieke, psychologische en spirituele implicaties. Het past bij het idee dat wat er in het spirituele domein gebeurt belangrijker is dan wat er in de materiële wereld gebeurt. Dus, als je iemand een diamant geeft, dan wordt in de materiële wereld een kristallijn stuk koolstof verplaatst van je hand naar die van de andere persoon. Op zich betekent dit vrijwel niets. Toch kan de diamant een teken van liefde zijn, of het kan een omkoping zijn, of een vredesoffer, of een commerciële transactie. Of de diamant kan van u gestolen zijn of door chantage gewonnen zijn. Of je hebt het misschien doorgegeven aan de andere persoon, die een expert was in de zaak, om het te laten testen en beoordelen op waarde en authenticiteit. We kunnen gemakkelijk begrijpen dat de betekenis van de transactie in elk geval anders is en dat de sociale, psychologische en spirituele gevolgen verschillend zullen zijn, afhankelijk van de motieven en intenties. Karma heeft dus iets met betekenis te maken. We kunnen waarschijnlijk ook begrijpen dat de kwaliteit van de motivatie weliswaar belangrijk is, maar ook de intensiteit: de mate waarin de motivatie belangrijk is voor de betrokkenen. Een kat of hond zou een diamant niet voor een van deze doeleinden gebruiken, maar een bot of stuk vlees kan voor sommige van deze doeleinden dienen. Iemand die geen interesse had in financieel gewin kan immuun zijn voor sommige van deze alternatieven en ze oninteressant vinden. Zo wordt karma beïnvloed door zowel de werkelijke drijfveren en intenties als door de mate van gehechtheid aan deze intenties. Het boeddhisme omvat dus ook manieren om erover na te denken en het veranderen van onze motivatie en ook veel aandacht voor het vermijden van een te grote gehechtheid aan deze intenties.

VERDIENSTE & WELZIJN

Karma wordt gewoonlijk in negatieve zin opgevat en zoals we zullen zien, kan dit het juiste of diepste begrip zijn. Het is echter gebruikelijk in boeddhistische landen om ook na te denken over positief karma. Dit wordt geconceptualiseerd als "verdienste" of punya. Het is logisch om te denken dat net zoals een persoon die slechte daden doet uiteindelijk zijn of haar gevolg zal krijgen, zo zal een persoon die goede daden doet zijn of haar beloning ontvangen.

Hieruit is het populaire idee ontstaan om verdienstelijke daden te verrichten en in sommige boeddhistische culturen is dit een behoorlijk verfijnd systeem geworden met als het ware meer punten die aan sommige handelingen vast kleven dan aan andere. In zo'n systeem van waarden zijn er over het algemeen drie factoren die bijdragen aan een dergelijk waardensysteem. De eerste is de aard van de daad, de tweede is de intentie en de derde is de verdienste van de begunstigde. Dit laatste leidt tot een heel ander systeem van sociale waarden dan datgene wat in de moderne samenleving gebruikelijk is.

Het is dus verdienstelijker om een groot voordeel te geven dan een klein voordeel. Dat is duidelijk genoeg. Dan is, zoals eerder uitgelegd, de intentie van belang. Een groot geschenk geven als een manier om te pronken is minder verdienstelijk dan een klein geschenk discreet te geven. Dan, ten derde, is het geven van een voordeel aan een waardiger persoon meer verdienstelijk dan het geven van een voordeel aan een minder waardig persoon. Dit is anders dan de gangbare moderne idee, waarbij de behoefte van de ontvanger de ruwweg gelijkwaardige factor is. In feite zijn de meest waardige ontvangers heilige wezens en zij zijn per definitie degenen met de minste behoeften. Wat kun je iemand geven die bijna niets nodig heeft? Daarom is het voeden van monniken zo'n kenmerk van traditionele boeddhistische samenlevingen. De monniken zijn het meest waardig, maar ze hebben nauwelijks behoeften. Eenmaal per jaar kunnen er uitgebreide ceremonies plaatsvinden waarbij de monniken een keer per jaar een uitgebreide mantel geven en meer regelmatig worden gevoed. In gematigde klimaten is er natuurlijk een grotere behoefte aan onderdak en worden leken toegewijden betrokken bij het verstrekken van woningen en alles wat daarbij komt kijken.

Historisch gezien leidde dit ertoe dat monniken de spil werden in een systeem van basisvoorzieningen. De leken gaven de monniken ruimschoots meer voedsel, kleding en medicijnen dan ze nodig hadden en de monniken verdeelden dit overschot vervolgens weer onder de armen. Dit zorgde voor een bijzonder sociaal vangnet. Tegenwoordig hechten we veel belang aan eerlijkheid en gelijkheid, maar in dat oude systeem was alles persoonlijk. De monniken kenden de bedelaars en de straatmensen individueel en konden hen dus op een individueel afgestemde manier voorzien van wat ze nodig hadden. Natuurlijk stond het systeem open voor vriendjespolitiek, maar het is een open vraag welke richting het beste is.

In ieder geval heeft het systeem van verdienste de neiging om een pro-sociale houding aan te moedigen, de vrijgevigheid aan te moedigen en de monniken in een invloedrijke positie in de samenleving te houden, wat op zijn beurt betekent dat hun deugdzame leer via de bevolking wordt verspreid. Dit kan allemaal heel goed werken zolang de monniken hun roeping waarmaken. Zij zijn de spil van het systeem en zolang ze deugdzaam en "offerwaardig" blijven, gaat alles goed. Als de monniken lui of egoïstisch worden, valt alles uit elkaar. De leken hebben er dus ook een gevestigd belang bij om ervoor te zorgen dat de monniken op peil blijven. In traditionele boeddhistische samenlevingen werkte het evenwicht van checks and balances over het algemeen goed. De invloed van het moderne consumentisme kan echter behoorlijk corrosief zijn voor dit soort traditionele samenlevingen.

EEN PSYCHO-SPIRITUELE WENDING

Het boeddhisme gaf het oude idee van karma een aantal nieuwe wendingen. Het maakte het in de eerste plaats meer toekomstgericht: als bewuste actie resultaat oplevert, dan is het belangrijk wat je doet en wat je werkelijke bedoelingen zijn en dit is belangrijk voor zover het om de toekomst gaat. Dit betekent dat karma in het Boeddhisme meer gaat over het creëren van een goede toekomst dan over het afbetalen van een slecht verleden, hoewel er een verscheidenheid aan opvattingen bestaat, zoals we zullen zien. Deze verandering van oriëntatie gaf de dingen een psychologische wending: als intentie de cruciale variabele is in plaats van het uitvoeren van formule-acties, dan is enige introspectie nodig om te onderzoeken wat iemands drijfveren werkelijk zijn. Dit leidt tot bekommernis om het inzicht en het leidt ook tot reflecties op de menselijke natuur - op wat werkelijk mogelijk is. Dit leidt dan tot een interesse in de psychologische, in plaats van louter fysieke, aard van karma. Ik heb ooit aan een monnik gevraagd wat verdiensten zijn en hij zei "happy mind". Als men een zuiver geweten heeft, leeft men een minder onrustig leven.

Dharmavidya op 21 april 2019 (vertaald door Vajrapala)

Views: 10

Events

ITZI Conference 2019

Subscribe to ITZI Conference Newsletter

* indicates required

Blog Posts

Transmutation

Posted by Dayamay Dunsby on November 29, 2020 at 11:30 0 Comments

It struck me, while watching the steam rise off my pan of hot water earlier, that the universe, in physical terms, behaves in the same way today as it did 4 billion years ago. Before life even existed in any conscious form. When the earth was busy shaping itself from its own internal pressures. Spewing out toxins and branding itself with molten rock. Change comes from within, and is nurtured from external sources...  

Early this morning I picked up a…

Continue

Perspective

Posted by Tineke Osterloh on November 26, 2020 at 20:30 0 Comments

© 2020   Created by David Brazier.   Powered by

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service